Kurdistan Kartali -I- yado paşa

Hoş geldiniz, Ziyaretçi

(1 inceleyen) (1) Ziyaretçi

Konuyu Cevapla

Yeni Konu

Sayfa:
1

BAŞLIK: Kurdistan Kartali -I- yado paşa

Kurdistan Kartali -I- yado paşa 1 yıl, 5 ay önce #121

admin
( Yönetici )
ÇEVRİMDIŞI
Administrator
Gönderiler: 87
Karma: 8

Cebaxcurdan bir portre Yado "Kurdistan kartali" I. Bölüm
Kurdistan kartali Yadin pasa'nin Darahini'nin Zikte mintikasinda baslayip, Cebaxcur, Suriye Kurdistani, Xoybun cemiyeti toplantisina istiraki,tekrar yasadigi cografya'ya dönüsü ve en son kaderi tipki Sex Said,Seyid Riza gibi Kürd önderlerinin bilinmeyen mezarlari, kuskulu ve nasil sehit edildigi mechul bir trajedinin tutanagidir. Yine Yadin pasa'ya Kamuran Bedirxan tarafindan layik görülen Kartal ünvani cok yerinde bir tesbittir. Yadin pasa tipki kartalar nasil rahat ulasilmayacak yerde yuva yapmak istiyorlarsa, ayrica kartalar havada inanilmaz bir sürat yaparak yukaridan asagiya dogru yaptiklari dalis saate 320 km civarindaysa, Yadin Pasa savasta ayni cevikligi ve duyarliligi görmekteyiz.

Cebaxcur'un kaderimi diyeyim,bu topraklardan cikan kahramanlarin ömürleri fazla olmasada,yasamlarinda halki icin cok büyük isler yapmislardir. Cebaxcurdan yetisen ve Kürd halkinin hakli kavgasinda onuruyla ve yüregiyle yer alan ve sergiledikleri cesaret,gösterdikleri kahramanliklarla destanlar yaratarak efsanelesen tüm partizancilarin ilham kaynagi hic kuskusuz Yado'dur. Cebaxcur'da gecmisten gelen bir gelenektir. Yasamin tüm alaninda insanlarin bir araya geldiginde sohbetlerin ana temasi efsanelesen kahramanlarini anmaktir. Ihanet yapanlarida lanetlemektir.

Cebaxcurdan cikip, Kürd siyasal tarihinde aktif olarak yöneticilik yapmis , bulunduklari siyasi yapilanmanin icinde yigit ve fedakarca mücadele eden cok sahsiyetli insanlari örnek verebiliriz.Kronolojik olarak siralamaya alirsak Yado pasa,Said Elci,Hayri Durmus,Mehmet Karasungur,Abdullah Ekinci,Mustafa Aycicek,Hasan Cürükkaya, Resul Altinok,Zeki Adsiz,Ramazan Adigüzel gibi yüzlerce cok güzide insanlar yetistirilmis olup,halen bu insanlar hem halki hemde gecmiste bulunduklari siyasi yapilanmalari icinde saygiyla anilmaktadirlar.

Cebaxcurdan cikan bu degerlerin diyebilirimki hepsi'nin sehadeti 30,40 yaslari civarinda en verimli döneme tekabül etmektedir. Cebaxcurun Kürd siyasetine damgasini vurmus bu insanlarin sehadetlerinin büyük cogunlugu örgüt ici catismalar, komplolar ve isbirlikci cetelerin araciligiyla olmustur. Dogrusunu söylemek gerekirse bu insanlarin sehadeti cok vahim bir durum arzetmektedir. Kürd tarihinde özellikle yakin dönemde yasanan bu olaylar tarihi bir yaradir. Tüm bu yasanan olumsuzluklar Kürd ulusal mücadelesini sekteye ugratmistir. Bu yaraya tarih mutlaka nester vuracaktir.

Yado, nami deger "Yad Mehmud Ebas" hakkinda cok seyler söylendi,yazildi ve cizildi. Bircok söylenen ve yazilanlar arasinda ciddi tezatliklar bulunmaktadir. Yakin döneme kadar yasayan ve Yado ile beraber dagda ve sürgünde beraber kalan insanlarimizin bildik ve yasadiklari anilardan malesef yoksunuz. Tüm bu tarihi bilgi ve birikimler mezara götürülmüstür. Cok sinirlida olsa yapilan bazi röportajlar, yazilan roman ve makaleler elimizdeki mevcut donelerdir. Bunun yaninda yakin dönemde Kürd tarihine ilgi duyan bazi ailelerin yaslilari ile yapilan sohbetlerde anlatilanlari hafizamizda kalan kisimini anekdotlarini aktarmaya calisacagim.

Yado ile ilgili yazilan kitaptan bahs etmek istiyorum. Mir Kamuran Bedirxan'nin 1937 yilinda Almanca yayinladigi der Adler Kurdistan "Kurdistan'nin Kartali" adli romani ilk yazili eserdir. Mir Kamuran Bedirxan malumunuz Yado ile Suriye Kurdistaninda Xoybun cemiyetinin kurulus dönemine tekabül eden cok kisa bir sürede olsa birliktelikleri belgeler ve anlatilanlarla teyid edilmektedir. O dönemde Kamuran ve Celaddet kardesler, Memduh Selim ve sürgüne giden Cebaxcurlu Yado ile Heseni Began'nin beraber cektirdikleri fotograf Malmisanij'in Cizira Botanli Bedirhaniler kitabinda mevcuttur. Ayrica Kadri Cemil Pasa'nin Doza Kurdistan kitabinda da ayni fotograf bulunmaktadir.

Mir Kamuran Bedirxan Kurdistan Kartali adli romanda Yado'dan övgüyle bahsetmektedir. Roman'da Yado'nun Agri direnisinde sehit oldugunu söylüyor. Oysa'ki yapilan röportajlar ,hakkinda yazilanlar ile Cebaxcurda anlatilanlar Yado'nun sehadeti'nin Darahani ilcesinin Mistan-Botiyan mintikasinda oldugunu dogrulamaktadir. Yado'nun Agri baskaldirisiyla hic alakasi yoktur. arastirmaci yazar Ilhami Yazgan bakin Mir Kamuran Bedirxan, Yado'nun sehadet yerinin Agri'da olmasi belirlemesini nasil degerlendiriyor? Mir Kamuran Bedirxan Yado'nun direnis ruh ve felsefesini romanda,her yerdeki isyanin ve mücadelenin dogal lideri yapmistir. Bu durum Yado'ya olan sevgi ve saygisini böyle ifade ediyor. Biz arastirmacilar bunu anliyor ve saygiyla karsiliyorum.

Yado ile ilgili roman haricinde, konuyla ilgili arastirmalari olan Seyithan Kurij'in Azadi,Armanc ve Hevi yayinlarinda cikan röportajlari en kapsamli donelerdir. Ayrica Dr Sirac Bilgin, Avukat Osman Aydin,Mahmut Arif Aycicek 'in konu hakkindaki makaleleri cok degerlidir. Kürd tarihi icin cok önemli doneler olan sözlü anlatimlar ve canli taniklar süratle aramizdan yok olmaktadirlar. Ülkede yasayan arastirmacilarin Yado'nun yasam mücadelesini bilen,bilgi ve birikime vakif olan insanlara ulasmasi gerekmektedir. Kürd ulusal bilinclenmesi kendi tarihini bilmekten gecer. Tarihe mal olmus tüm degerlerimize iliskin bilgi,arastirma ve incelemeleri derleyerek ,arsivlerde sistematize edip,degerlendirmek son derece önemli ve kacinilmaz olarak önümüzde duruyor.

Yado'yu anlatmak edebi bir ustalik ister. Yadonun ismi Cebaxcur sinirlarini asmis Kurdistan'nin dört bir yanina sarmalamistir. Dengbejlerimiz durduk yere kimse üzerine stran "deyir" söylemezler. Tarihe mal olmus yigit ve kahramanliklariyla efsanelesen insanlara ancak stran besteleyip,söylerler. Ben sahsen Cebaxcur disinda gittigim, diger Kürd illerinden yurtsever insanlar bana Yado'nun ailesinden kimsenin olup,olmadigini sorarlar. Onun cesareti ,yigit ve fedakarligi ihanetci cetelerin ve askerlerin korkulu rüyasi oldugu icin halkimizi cezb etmistir. Yado ile ilgili Kürd siyasetcisi ve aydini Kemal Burkay " Yado bir türküdür söylenir ülkemde" siiri'nin oldugunu hatirlatmak isterim.

Yado ile ilgili yazilanlardan kisaca bahsettim. Önümüzdeki yazimda da Yado'nun yasam öyküsü ile hakkinda söylenen bazi anekdotlari yazmaya calisacagim. Selamlar

Son Düzenleme: 1 yıl, 5 ay önce Düzenleyen admin.

Cevapla Alıntı

Cvp: Kurdistan Kartali -2- yado paşa 1 yıl, 5 ay önce #122

admin
( Yönetici )
ÇEVRİMDIŞI
Administrator
Gönderiler: 87
Karma: 8

Kurdistan kartali Yadin pasa'yi birinci bölümde hakkinda yazilanlarin genel bir profilini yazmaya calisttim. Dogrusu Yado'yu yazmak cok zor oldugu gibi hakkinda cok spekülatif yorumlar yapilmistir. Kürd toplumunun gecmisteki sosyal yapisi ve Kürd ulusal hareketleri üzerine kendi kaynaklarimiz cok sinirli ve zayiftir. Bu durum dogrusu gecmis tarihimizde yasanan olaylar olsun,efsanelesen Kürd kahramanlarini yazmamizi güclestiriyor. Kürdler 19.yüzyilda Osmanli ve Iran devletlerine karsi cok güclü baskaldirdaa bulundular: ama malesef bu olaylari yasayan ve rol alan Kürd aydin ve önderleri bunlari yaziya dökmemistir. Sayet yazilanlar varsa bile günümüze ulasmamistir.

Gecmisi dönemin Kürd aydin ve yurtseverleri kendi tarihimizle ilgili yazmada iyi bir miras birakmadilar. Elbette o dönemlerin cok agir ve güc kosullari'nin payi vardir. Ülke icinde basma olanaklari olmadigi gibi, yurtdisinda da yeterli kosullar olusturulmamisti. Yado'yu yazarken sahsen cok zorluk cekttigimi belirtmek isterim. Yado'nun yasadigi döneme iliskin yasanan olaylarin icinde yasamis ,cekismelere taraf olmus ve kendi hakkinda da hüküm veren insanlarin ,elbette kimi durumda subjektiv bir yaklasimi öne cikarmalari mümkündür. Taraf olmus bu insanlar' in eger yeterince eserleri olsaydi,onlardan gerekli ayiklamayi yaparak gecmis dönemlerde yasanan olaylarin sebebleri,bu olaylarin gelisimini ve sonuclarini ortaya koyabilirdik.

Ne yapalim ?Yado ile ilgili yasadigi dönemdeki yakin arkadaslari,dönemin aydin ve yazarlarin yazili eserleri olmadigi icin bende diger arkadaslar gibi yapilan röportajlar'dan ve günümüze kadar sözlü olarak halk arasinda söylenen bilgileri derleyerek Yado'nun portresini anlatmaya calisacagim. Mümkün oldugu kadar subjektiv yaklasimlardan kacinarak olaylara objektif bakmaya calisacagim. Tarihimiz eger döneminde yazilmis olsaydi, subjektiv yaklasimlar olmazdi. Tüm bu olumsuzluklara ragmen , Yado ile ilgili objektiflikten yoksun ve incelenmesi kolay olmayan kaynaklarda olsa,elimdeki varolan yazili kaynaklar ve ülkedeyken yasli büyüklerimize atfen duyduklarimi yazarak,bu Kürd direniscisini tanitabilirsem kendimi mutlu addederim.

YADO'NUN YASAM ÖYKÜSÜ

Yado köken olarak aslen Darahini ilcesi sinirlari icinde bulunan zikte asiretine mensuptur. Babasi Mahmut Ebas olarak tanimlanir. Yado zikte'de dünya'ya gelmistir. Cebaxcura gelip,yerlesme tarihini kesin olmamamkla beraber birinci dünya harbinden öncesine tekabül etmektedir. Cünkü Yado 1916,1917'li yillarda Sex Serif'in kumandasi altinda olusturulan milis alay komutanligi'nin Cobantasi "Sigi" ve "Arcuk" Alatepe köyü hattina kadar gelen Carlik Rusya'sina karsi'da savasmistir. Bu savasta Ruslar'a esir düser. Rus askerlerinin ani dalginligindan yararlanarak kurtulup,tekrar Sex Serif'in milis alayina ulasir.

Cebaxcur birinci dünya harbinde idari olarak Bitlis vilayeti Genc sancagina bagli bir kazaydi. Cebaxcur 'a Osmanli yönetimi döneminde getirilip yerlestirilen Mütevelizade "Mütalyun" ailesi devlet islerini "Bürokrasi"nin tek hakimiydiler. Ailenin Kürd ulusal mücadelesi icinde yer alan önemli sahsiyetlerden Ismail Hakki ve Tayyip Ali her ikiside Azadi cemiyetinin aktif üyeleri,Tayyip Ali o dönemde vilayet olan Darahini'nin sube baskaniydi. Cebaxcur sehir merkezindeki ekili ve yerlesim alanlarinin cogunlugu bu ailenin elinde bulunmaktaydi. Yado Mütalyun ailesinin yönetiminde memur olarak calisiyordu. Hatta, söylentilere göre Sex said baskaldirisindan evvel 1924 yilinda Yado Cebaxcurda meydana gelen bir olaydan dolayi araniyordu,yani halk deyimiyle firar idi. Yado'nun görevi hakkinda bazen zabit katibi, bazen tahsildar oldugunu söylerler.Büyük ve kuvvetli ihtimale tahsildar oldugu tahmin ediyorum.

Cünkü o dönemdeki en aktif görev tahsildarliktir. Mahmut Aycicek'e atfen Yado ile ilgili yazmis oldugu makalede, Yado'nun tahsildar oldugunu ikinci esi Telli'yi tahsildar olarak gittigi Kur köyünün "Qeldar" mezrasinda görüp ,begendigini cok ayrintili bir sekilde peyama-kurd dergisinde anlatmistir. Yado'nun Kürd ulusal mücadelesinde hic kusku yokturki,Azadi cemiyetinin o dönem vilayet olan Darahini'nin "Genc" sube baskani olan Tayyip Ali Mütevelizade'nin ve ailesinin etkisinde kaldigini tahmin etmek dogru bir yaklasimdir. Tayyip Ali bir Kürd aydini olmakla beraber Azadi cemiyetinin 1924 yilindaki kurulusundan evvel,Istanbul'da okurken de 1912'de kurulan Hevi cemiyetinin de üyeligini yapmistir. Sex Said hareketinin basladigi dönemde Cebaxur'un "Fahran" nahiye müdürlügü görevini ifa ediyordu.

Yado Sex Said hareketine Sex Serif'in siyasi sorumlulugunda Elazig cephesinin askeri komutani olarak aktif yer almistir. Sex Said gücleri Elazig istukametine giderken Palu kaza'si teslim alinmis,Elazig'a girmeden Sex Serif Hüsenik köyünde ikamet eden eski Dersim mebusu Hasan Hayri'le görüsmeye giderek Dersim asiretlerine su kisa telgrafi cekiyorlar. �Sukunetinizi koruyun,yakinda bir heyetle Dersim'e gelecegiz.Basarilar"Bu arada Elazig Hüseynik köyündeki askeri bir depoda patlama oluyor. Bu patlamada bircok insan ölüyor. Ayrica tartismalara neden olan bu patlama hareketin önderleri arasinda celiskiler ortaya cikiyor. Bu basibosluk,bazi kendini bilmez kesimlerin gasp,talan girisimleri Kürd direniscilerini umutsuzluga sürükler.

Sex Serif ve Yado bu basibozukluk,gasp ve talan girisimlerinin önüne gecemiyorlar.O dönemde Malatya'da üstlenen Türk ordusu komutani Kazim Pasa Elazig üzerine yürür. Ordusu dagilan Sex Serif ve Yado mecburen Palu-Cebaxcur mintikasina dogru cekilirler. Türk ordusu ile Kürd gücleri arasindaki ilk catisma Palu ovasinda yasaniyor. Palu ovasindaki bircok Kürd tipki Elazig'daki Kürdler gibi Türk ordusuyla beraber Sex Serif ve Yado güclerine saldirir. Bu ihanetten dolayi hareketin kahramanlarindan Züvyerli "Sahin El Cindun" icerlenerek meshur bir sözü vardir. Cennete gitmek isteyen Kürdler Türk ordusunu vurmasin,gidip Palu'nun dest köylerinden iki kisiyi vursun kesin cennetliktir.Bu sözü ihanete "Birakuji'ye"olan tepkisinin bir disa-vurumuydu.

Kürdcesi "Zazaca" Sahin cindun hers bibi,vatin eyr cennet Kirdun kistis desticuno" demekteydi. Sex Serif ve Yado gücleri Cebaxcur'un mendo mintikasina dogru cekilirken Türk ordusu'da onlari takibata alirlar.Mendo civarinda Sex Serif ve Yado gücleri kurmus olduklari pusuda ,Türk ordusuna büyük kayiplar verdirirler. Iste yine burada Türk ordusuna Kürd isbirlikcileri yardima gelip,yetisirler. O dönemde Karakocan "Dep" te sadili asiret reisi ve bölgede genis nüfuzu olan Necip Aga Wexi güclerinin yardimiyla Türk ordusu rahat nefes alir. Bu catismanin yasandigi alan günümüzde Yado cesmesinin bulundugu alandir. Cesmenin üst tarafinda,Yado'nun uzun süre saklanip,korundugu mevzisine ait harabeler "tirb" halende mevcuttur.

Yado'nun askeri disiplini,cesareti ve dürüstlügünün yaninda iyi bir partizan savascisiydi. Cocuklugumuzda uzun kis gecelerinde Sex Serif,Yado'la ilgili kahramanlik hikayeleri dinleyerek büyüdük. Bu anlatimlarin ulusal düsünce temelinde ruhsal bir sekilenmeye sahip olmamiz üzerinde etkisi belirleyicidir. Ayni zamanda YADO bizim icin bir masal kahraminiydi. Yado ile ilgili yazimin buraya kadar olan kisimi genelde bilinen ve yazilan olaylardir. Asli bundan sonraki bölümü bilinmedigi icin spekülasyonlara neden olmustur. Yado'nun Suriye Kurdistani "bin-xet'e" gidisi,dönüsü partizan savasciligi cok genis bir konudur. Yine ilk esinin ve oglunun sürgün yasaminda cektikleri izdirab ile ikinci esi Telli'nin sahadeti tam bir trajedidir.

Tüm bu bilinmiyenler hakkinda yazilan ve cizilenler ücüncü bölümde yazmaya calisacagim. Bu konuda bilgi sahibi olan degerli dostlarin mutlaka katki sunmalarini beklerim. selamlar, ....................devam edecek

Son Düzenleme: 1 yıl, 5 ay önce Düzenleyen admin.

Cevapla Alıntı

Cvp: Kurdistan Kartali -3- yado paşa 1 yıl, 5 ay önce #123

admin
( Yönetici )
ÇEVRİMDIŞI
Administrator
Gönderiler: 87
Karma: 8

Cebaxcur'dan bir portre "Kurdistan Kartali" Ücüncü bölüm

Cebaxcurdan bir portre Yado "Kurdistan Kartali" Ücüncü Bölüm
Sex Said hareketinin en güclü bati cephesi'nin Xarpet'en Cebaxcura dogru geri cekilmesinden sonra, 3 Nisan 1925 tarihinde Mendo bogazinda günümüzde Yado cesmesinin bulundugu mintika da Türk ordusuyla girisilen catismadan sonra Kürd direniscileri dagilir. Xarpet cephesinin sorumlusu ve komutani olan Sex Serif 8 Nisan 1925 tarihinde Cebaxcur'un Metan köyü civarinda saklandigi magarada halk tarafindan da bilinen isbirlikcilerin yardimiyla ihbar sonucu yakalanir. Sex Said'de 14 Nisan 1925 tarihinde yine ayni yöntemlerle bacanagi binbasi Kasim Atac'in ihbar ve yardimiyla Türk ordusuna teslim edilir. Hareketin lider kadrolari tek,tek yakalanarak Diyarbakir'a ***ürülür.Istiklal mahkemesinde göstermelik yöntemlerle yargilanan 47 Kürd direniscisinin öncü kadrolari idam edilir. mahkeme üyelerinin sadece savcisi hukukcu olup,geriye kalan diger tüm üyeler genaral kökenli ve Atatürk'ün yakin mesai arkadaslaridir.

Diyarbakirdaki bu idamlardan sonra Kürd direnisinin bicakla kesilir gibi kesilmedigini,aksine hareketin kücük guruplara ayrilarak gerilla savasi biciminde sürdügünü görmekteyiz. Bu direnisci guruplarin halk arasindaki ismi �Qefle mahqumon" diye anilir. Cebaxcur mintikasinda direnis sürdüren guruplarin en önemlileri Yado gurubu,Heseni Beg'un gurubu,Sex Hüsen gurubu,Botiyanli Umeri Faro gurubu,Sex Tahar gurubu ilk akla gelenlerdir. Bu guruplar'dan Sex Hüsen,Yado ve Heseni Begun guruplari Mendo,Kirron ve Xezik catismalarinda ortak savunma ve direnis sonucunda Türk ordusuna büyük kayiplar verdirilir. Türk devleti cephe savasi ile basari elde edemeyecegini bildigi icin,atalari olan Osmanli'lar ve yakin dönemde'ki Ittihati-terraki cemiyetinin yöntemlerini devreye sokmak icin tedbirler alir.

Türk devletinin ilk etapta köy yakma,topluca insanlari katletme,direniscilerin aile ve cocuklariyla yakin akrabalarini sürgüne yollamaya baslarlar. Bu tedbirlerin yaninda halkin icinden satin aldiklari bazi kisileri ,direniscilere karsi kullandilar. Halk arasinda o dönemlerde bu isbirlikcilere �Cete huqumat" günümüzdeki deyimiyle köy koruculugu deniliyor, Bu ceteler yerli olduklari icin,araziyi iyi bildikleri gibi Kürd direnis guruplarina cok büyük zararlar veriyorlardi. Devlet halka gözdagi vermek icin ilk etapta Zikte mintikasi ileKur köyü basta olmak üzere toplu katliamlara giristti. Direnise katilan Can sexleri'nin ailelerinden baslamak üzere sürgüne gönderilmek üzere topladilar. Yado ve diger guruplar derhal harekete gecerek Fahron nahiyesinde bu aileleri kurtarmak icin catismaya girdiler, Yado bu catismada yaralanir.

Sex Said hareketinde yasanan ibret verici bi katliami anekdot olarak aktarmak istiyorum. Liceli Fehmi Bilal'in oglu Sirri Firat Konya'da avukatlik yaparken tesaddüf birgün subaylarin lokaline emekli bir albay ile tanisip,sohbet eder. Albay Sex Said hareketinde tegmen rütbesiyle Yüzbasi Ali Haydar'in komutasinda Lice'nin Baxsiyan köyüne gittigini söyler. Köydeki tüm erkekler daga cikmis,yanliz kadin ve cocuklar köydedirler. Köyde ne kadar kadin,cocuk varsa bir agil'a topladik,der. Yüzbasi Ali Haydar agilin etrafini süngülü askerlerle cevirip, talimat verdi. Agil'Ii yakacagiz ama agil'dan biri cikarsa süngülüyüp,öldürecegiz, dedi. Agil atese verildi. Baktim ki 6,7 yaslarinda bir cocuk kendini atesin disina atmaya calisti. Birkac adim atip,cevresine baktiginda karsisin'da süngülü jandarmalar var,durdu. Bu cocuk atese bakti,süngüye bakti duraksadi. Tekrar ates ve süngü'ye bakip,tekrar kendini atesin icine atti. Albay bu olayi anlatirken sunu söyler �O zaman biraz acidim.Acaba bizim süngümüz atesten de mi beter diye düsündüm.

Yado ve diger guruplar 1926 yilinin sonbaharinda Guewdere'nin Xeylan köyünde toplanip, tarihi bir karar alirlar. Cünkü Türk ordusu köy yakip,toplu katliam yapiyordu. Direnscilerin aile ve yakinlari saklaniyor. Yakalanan aileler hapise ve sürgüne gönderiliyorlar. Bu guruplar eger bu kis burada kalirlarsa aclik ve imhayla karsi karsiya kalir,hesabiyla �Bin xete" gitme karari alirlar. Tarihi bu uzun yürüyüs 600 km üzunlugunda oldugu gibi,düz bir arazide gerceklesir. Cok mesaketli gecen bu yürüyüste kurulan pusular,isbirlikci asiret ve güclerin saldirmalari ,en önemliside gidecekleri cografyada'ki kontrolü elinde bulunduran Fransizlarin kaba davranmalari tam bir trajediydi. Yado bu uzun yürüyüste Erqani'deki catismada parmagindan yararlanir.

Yado Suiye sürgünün de Xoybun cemiyetinin kurulusunda yer aldigina dair kanitlar bulunmaktadir. Xoybun'nun kurucularindan Kamuran Bedirxan ve Memduh Selim ve Hüsen Beg'un ile cekmis olduklari fotograf ile cemiyet toplantisina katilan Sediye Telho'nun esi Cemile Xanima atfen bir anekdotu anlatmak istiyorum. Xoybun toplantisina Ermeni delagasyonu birkac bayanla katilmisti. Kürd katilimcilar da bizden bir bayan'nin katilmasini saglamak icin beni görevlendirdiler. Cemile Xanim cok endamli bir bayan oldugu,toplantida ayak, ayak üstüne atip,sigarasini cikarir. Ermeni bir delagasyon Cemile Xanim'in sigarasini nezaketen yakar. Yado cok icerlenerek Sediye Telho'ya Cemile hanimin bu davranislarindan dolayi rahatsizligini iletir. Cemile Xanim yasadigi bu olayi sürgün dönüsü övüne,övüne anlatirdi. Sediye Telho yapilan bir ihbar sonucu evinde bulunan Xoybun cemiyetine iliskin bazi belgelerden dolayi 1942 yilinda Sivas'ta kursuna dizilir. Cemile Xanim'da daha sonra Cebaxcur'da Haci Tayyip Beki ile evlendikten sonra 1960 yilinda hicaza gidip,orada vefat etmistir.

Yado ve Sediye Telho sürgünde fazla kalmazlar. 1927 yilinin sonbaharina dogru ülkeye dönüs yaparlarken,diger bazi guruplar sürgünde kalmayi tercih eder. Yado kendisine yakin 17 kisilik bir gurupla Cebaxcur'a yakin cevrelerde gerilla savasi vermeye baslar. Yado'nun üvey kizi ilk esi Rabia'dan olan Dilsa'ya atfen bazi bilgileri aktarmak istiyorum. Annem Rabia Xanim Yado'nun akrabasi ve ilk esiydi. Annem anlattigina göre sürgün dönüsü Yado'yla yakla*** 7 yil dagda kaldigini söyler. O dönemde ikinci esi Telli Xanim Xarpet'in Kung köyünde kaliyordu. Telli Xanimi'da kardeslerinin araciligiyla köyleri olan Kur köyünün �Qeldar" mezrasina gettirtti. Yanliz Telli hamile oldugu icin tekrar geri gönderdi. Rabia Xanim'in verdigi bilgilere göre Yado ve gurubu her kis farkli bölgelerde kaldigini söylerken bir kis mevsiminide Karakocan'nin �Dep"Oxciyan köyünde Necip Aga'nin kardesi Hüseyin Aga'da kaldiklarini detaylariyla anlatir.

Avukat Osman Aydin'nin Hevi gazetesinde Yado üzerine 1997 yilinda yazmis oldugu makalesinde sunlari aktarmaktadir. Yado ve 17 arkadasi 1927 yili'nin kis mevsiminde Karakocan'nin Cavusyolu �Himan" köyüne gelip,Osman Aga'ya misafir olur. Yado'nun bu gelisinde Xoybun cemiyetinin bazi belgelerini ve Kürd bayragini getiriyor. Bilindigi gibi Xoybun örgütü ana toplantisi 1927 Agustos ayinda o tarihte devlet olmayan ve Suriye sinirlari icinde olan Lübnan'nin Bihamdun merkezinde yapilmistir. Osman Aydin bu belgelerden ,Kamuran Bedirxan'la beraber cekmis olduklari fotograftan dolayi Yado'nun Xoybun'nun kuruculari arasinda oldugunu söyler. Bugüne kadar Xoybun cemiyeti ile ilgili kitaplara gecmeyen ,makalelerde yazilan bir anekdotu'da sizinle paylasmak isterim.

Xoybun cemiyetinin Agustos ayi toplantisi olmadan evvel Irak'in Revanduz sehirinde iki toplanti gerceklesir. Bu toplantilaa Ihsan Nuri Pasa,Sex Ali Riza,Seyyit Taha'nin kardesi,Liceli Fehmi Bilal ve mehmet Sükrü Sekban ve bazi Ermeni delagasyonlar gibi önemli sahsiyetler katilir. Asil ana toplanti 1927 Agustos ayinda bugünkü Lübnan topraklarinda Beyrut yakinlarinda bir kasaba'da yapilir. Beyrut'taki toplantiya Sex Ali Riza �nin katilmasini Ingiliz ve Fransizlar engelerler. Bu nedenle Sex Ali Riza'yi temsilen Liceli Fehmi Bilal Sex Said'in müsaviri �katibi" ile amcasi Sex Mehdi toplantiya katilirlar. Toplantida Bedirxaniler ve onlara yakin ekibin Xoybun'nun baskanligina Ermeni papazyani önermelerine,Sex Said ve ekibi karsi cikarlar. Bu karsi cikistan sonra Bedirxaniler ve Ermeniler Sex Said ekibini cemiyeten cikarirlar. Bu konu'yla ilgili tüm detaylarlar Yasar Kaya'nin Liceli Fehmi Bilal'la ilgili makalesi ile Seyitxan Kurij'in Sex Ali Riza'nin oglu Fuat Firat'a yapttigi röportajda mevcuttur.

Yado'nun üvey kizi Dilsa annesi Rabia Xanim'in Yado'dan Cerkez isminde bir oglunun oldugunu aktarmaktadir. Yine Telli Xanim'in Xarpet'in Kung köyünde dogum yapar. Telli'nin bir oglu olur ismini'de Filit takarlar. Filit Cebaxcur belediyesinde calisirken 1986 yilinda felc hastaligi gecirip,vefat eder. Rabia Xanim daha sonra oglu Cerkez'le beraber Xarpet,Kayseri,Nazimiye ve Dersim'de noktalanan bir sürgün süreci yasar. Yado'nun ikinci esi Telli Xanim'da sürgün dönüsü ve dogan cocugundan sonra Yado'yu zorlar. Bende seninle daga cikmak istiyorum,der. Sürgünlerde ve zindanlarda yasamayi asla kabul etmez. Zaten Yado'nun gurubunda Telli'nin kardes ve akrabalari'da bulunmaktaydi. O dönemlerde Kürd direniscilerinde kadin savasci yoktu. Telli iste o dönemlerde anlatimlara göre bu tilsimi bozmustur. Zaten Telli , Yado'la evlenmeden evvel benim silah alip,dagda savasmami kabulenirsen seninle evlenirim,der.

Yado ve Telli'nin aski ülkemdeki dengbejlerin ana malzemesiydi. Cünkü onlarin kahramanliklari anlatirken tevekkül icinde olan insanlarim sac telleri diken,diken olup,korku duvarlarina rest cekiyorlardi. Yado ve Telli'nin aski ne Kerem ile Asli, ne Leyla ile Mecnun'un askina benziyordu. Cünkü onlarin elinde silahlar adetta tek vücut Kurdistanin o vahsi dogasiyla birlesmislerdi. �Ser sere : ci meye,ci nere" Arslan'nin disisi de erkegi de arslandir. Sözüyle yazimi sonlandiriyorum. Dördüncü bölümde Telli ve Yado'nun sahadeti ,ilk esi Rabia xanim ve oglu Cerkez'in cekttigi cile,Cerkezin vurulmasi ile ilgili anekdotlari yazacagim.